Wil ik hier mijn kind laten opgroeien? Die vraag staat centraal als ouders een wijk beoordelen, weten stedelijke onderzoekers Joke van der Zwaard en Arnold Reijndorp. De SVH vroeg hen in beeld te brengen hoe je het pedagogisch klimaat in een wijk kunt beoordelen. Resultaat is een notitie over het monitoren van ‘zachte’ waarden, als waardevolle aanvulling op de ‘harde’ cijfers in de ‘Wijkkrachtmonitor Haaglanden’ die wordt ontwikkeld.

 

In Haaglanden wordt hard gewerkt aan de leefbaarheid van wijken, een speerpunt van het kabinet. Minister Vogelaar heeft extra geld uitgetrokken voor veertig krachtwijken. Ook andere wijken kunnen rekenen op fi nanciële ondersteuning. In hoeverre bestaat er in de Haaglandse wijken een fysieke, sociale en/of economische achterstand? Om daarachter te komen, ontwik kelen de SVH en het Stadsgewest samen de ‘Wijkkrachtmonitor Haaglanden’. Deze regionale wijkkrachtmonitor zal een aantal trends en ontwikkelingen in beeld brengen aan de hand van vier hoofdthema’s: Bevolking, Wonen, Werk en inkomen, Leefbaarheid en veiligheid. De monitor geeft informatie over alle wijken in Haaglanden, maar zoomt in op zes wijken, die een goede doorsnede geven van wat de regio te bieden heeft.

Dynamiek achter de trends

Veel gegevens in de ‘Wijkkrachtmonitor Haag landen’ zijn afkomstig van het CBS en databestanden van Stadsgewest en SVH. Ze maken duidelijk dat de diversiteit in de regio groot is, maar dit vonden de SVH en het Stadsgewest niet voldoende. “De cijfers tonen de trends, maar niet de dynamiek erachter. Hoe is het sociale klimaat in een wijk, hoe gaan bewoners met elkaar om, hoe is de leefbaarheid? Daarom wilden we naast de harde cijfers ook de ‘zachte’ gegevens in beeld krijgen”, zegt SVH-voorzitter Christa Begemann. Ontwikkelingspsychologe Joke van der Zwaard en stadssocioloog Arnold Reijndorp, beiden zelfstandig onderzoeker, hebben twee zaken in kaart gebracht: de kwaliteitseisen van gezinnen en manieren om die eisen te monitoren in de wijk. Geen toevallige keuze, zegt Van der Zwaard: “Als een wijk verloedert, zijn het vaak de gezinnen – althans degenen die het zich kunnen veroorloven – die als eerste vertrekken. Voor het leefklimaat in wijken hebben zij eenzelfde soort signaalfunctie als het vogeltje in een mijnschacht.” Dit betekent volgens haar dat je moeite moet doen om gezinnen in de wijk te krijgen en te houden. Wat moet hiervoor gebeuren? Waarop letten ouders als zij zich afvragen: wil ik hier mijn kind laten opgroeien? “Die vraag speelt vooral op drie momenten: als het eerste kind bijna geboren wordt, als het naar de basisschool, en als het naar de middelbare school gaat. Wat zijn op díe momenten redenen om te blijven of te vertrekken?”

Tellen en vergelijken

In de notitie beschrijven Van der Zwaard en Reijndorp acht manieren om de pedagogische kwaliteit van een wijk te monitoren. De eerste heeft betrekking op het buitenspelen. Kinderen zouden zich zonder al te veel toezicht op straat moeten kunnen vermaken, omdat de omgeving zowel spannend als veilig is. Om erachter te komen hoe het in een wijk staat met de veiligheid, kindvriendelijkheid en ontdekkingsruimte, kun je de aantallen kinderen én volwassenen op straat observeren, tellen en vergelijken met de bevolkingsgegevens. “Daarnaast kan een geregelde enquête onder de jeugd bruikbare gegevens op leveren”, meent Van der Zwaard. In een buurt met een slechte naam hebben ouders de neiging om hun kinderen binnen te houden, onder meer uit angst dat zij de verkeerde vrienden krijgen. Of ze laten hun kinderen alleen onder toezicht buitenspelen. Het gevaar hiervan is dat er gescheiden werelden van binnen- en buitenkinderen kunnen ontstaan, wat voor ouders uiteindelijk reden kan zijn om te verhuizen naar een buurt met meer ‘ons soort mensen’. “Vraag hen daarom regelmatig in hoeverre ze trots zijn op hun wijk en welk beeld ze hebben van de medebewoners.”

Buurtbewoners ondervragen

Ook scholen en jeugdvoorzieningen bepalen het pedagogische klimaat in een wijk. Zowel kinderen als ouders geven de voorkeur aan kleinschalige, meer persoonlijke scholen en voorzieningen. Van der Zwaard: “Maar ouders letten ook op prestaties, op de kansen van hun kinderen om vooruit te komen. Die kwaliteit kan je bijvoorbeeld afl ezen aan de doorstromingscijfers in relatie tot de opleiding van ouders en het aantal leerlingen van binnen en buiten de wijk. Ook in de jeugdvoorzieningen moeten ouders hun ambities herkennen. Stralen de gebouwen en speelplaatsen ‘vandalisme bestendige achterstandsbestrijding’ of ‘extreme risicovermijding’ uit, dan zoeken ze iets buiten de wijk. Kwaliteit, diversiteit en gebruik van voorzieningen kan je monitoren door een sociale en culturele kaart van de wijk te maken en buurtbewoners te ondervragen.” Afwisselende bouw, bedrijvigheid, groen, goede wandel- en fi etsroutes, aantrekkelijke hangplekken: ze maken een wijk levendig. Die levendigheid is te meten door het aantal personen op verschillende dagen en tijden te tellen. Verder kan je volgens de onderzoekers via een jeugdvrijetijdsmonitor informatie verkrijgen over het ontbreken van bepaalde groepen kinderen en jongeren op sommige plaatsen. Rondom specifi eke plekken zijn focusgroepsgesprekken een mogelijkheid.

Nuttige activiteiten meten

Focusgroepsgesprekken zijn ook, evenals een jeugdveiligheidsmonitor, een prima middel om de behoefte aan, en ervaringen met, al dan niet betaalde nuttige activiteiten in een wijk te meten. “Kinderen mogen dan niet graag hun kamer opruimen, ze willen zich wel nuttig voelen en behulpzaam zijn”, stelt Van der Zwaard. Dat kan bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk of een bijbaantje. Volwassenen kunnen hun kennis en ervaring op dat gebied delen, waardoor gelijkwaardigheid en wederkerigheid tussen de generaties ontstaat. De gelegenheden om elkaar daarvoor in de wijk te treffen, kun je in kaart brengen. Telt een wijk voorzieningen voor hulp in noodgevallen, zoals aanhoudende burenoverlast, opvoedproblemen of kinderen in nood? Om dat te monitoren, kun je die voorzieningen registreren in de sociale en culturele kaart, maar ook vragen erover stellen in een veiligheidsmonitor. De verhuisbewegingen van gezinnen noemen Reijndorp en Van der Zwaard als algemene indicator van de pedagogische kwaliteit van een wijk. De redenen om te ver huizen blijken echter doorgaans niet uit de harde cijfers, maar moet je aan de betreffende mensen vragen. Exit-interviews met vertrekkers kunnen zeer verhelderend zijn, naast de statistische gegevens over verhuizingen van en naar een wijk door gezinnen, opgesplitst naar kinderen van diverse leeftijden.

Onderdeel van het dagelijks werk

“Onze voorstellen zijn bruikbaar in alle wijken waar iets aan de hand is, of er nu veel gezinnen vertrekken of juist veel nieuw komen wonen”, zegt Joke van der Zwaard. “Alle partijen in de wijk, zoals corporaties, welzijnswerk, scholen, huurdersverenigingen, kunnen ze toepassen. Groot voordeel is dat ze gewoon kunnen worden uitgevoerd als onderdeel van het dagelijks werk. Ze vormen een manier om het eigen werk te ontwikkelen en te eva lueren en tegelijkertijd in contact te blijven met bewoners.” De uitkomsten geven aanknopingspunten om zowel het pedagogisch klimaat als het vertrouwen in de buurt voor ouders met kinderen te verbeteren.

 

Bron: Woonforum Sociale Verhuurders Haaglanden