Door het tekort aan geschikte woonruimte wonen veel ouderen nog in het huis waar ze vroeger met het hele gezin hebben gewoond. Vaak zijn dit ruime eengezinswoningen. 'Ouderen zijn vaak heel creatief en goed in het verleggen van grenzen', zegt Idelette Sleurink, werkzaam als ouderenadviseur in Vleuten, De Meern, Haarzuilens en Leidsche Rijn. 'Voor veel ouderen wordt bijvoorbeeld het trappenlopen of zelfstandig douchen steeds moeilijker. Ze lossen dit op door niet meer zo vaak naar boven te gaan, minder te douchen of een tuinstoel in de douche te zetten. Dit kan echter niet voorkomen dat het eigen huis steeds meer hun "vijand" wordt.

Ook dhr. Battenberg van het Cosbo, de belangenvereniging van alle Utrechte ouderenbonden, signaleert dit probleem. 'Ouderen kunnen zo'n groot huis niet meer bijhouden. Het schoonmaken wordt een probleem. Tegenwoordig is het ook niet eenvoudig om huishoudelijke hulp te vinden.'
Ondanks de problemen waar ze dagelijks tegenaan lopen, vinden ouderen het volgens Sleurink lastig om hulp te vragen. 'Hulp vragen en accepteren is moeilijk. Het geeft je een gevoel van afhankelijkheid. Je kan niet meer zelf bepalen wanneer je dingen doet. Je moet wachten tot de ander kan en dan moet je ook nog blij en dankbaar zijn dat er iemand komt.' Een ander probleem is dat veel ouderen niet weten welke mogelijkheden er allemaal zijn. 'Daarover geef ik advies. De ouderen bepalen zelf wat ze daarmee doen. Belangrijk is dat ze de regie over hun eigen leven houden.'

Verhuizen ingrijpend

In het rapport Woon-zorg-welzijn: behoefteontwikkeling en aanbod in gemeenten 2003-2020 van de provincie Utrecht wordt gesteld dat ouderen steeds meer thuis willen blijven wonen. Sleurink betwijfelt dit. 'Men blijft wel thuis wonen, maar dat is lang niet altijd een vrije keuze. Ik begrijp dat de overheid het wel graag zo wil zien, want dat maakt het probleem een stuk kleiner. De reden is echter dat er onvoldoende mogelijkheden zijn om door te stromen.'
Battenberg stelt dat het voor ouderen nogal ingrijpend is om te verhuizen. 'Ze zullen dat alleen doen als ze ook inderdaad een kwaliteitssprong kunnen maken. Naar een woning dus die beter aansluit bij hun behoeften.'
Wat ouderen over het algemeen willen is een gelijkvloerse woning met eigen voorzieningen als douche en toilet en met minimaal twee kamers. De woningen moeten dichtbij voorzieningen gelegen zijn. 'Oudere mensen zijn vaak minder mobiel en daardoor meer aangewezen op de buurt. Dit maakt het belangrijk dat winkels, een activiteitencentrum en gezondheidsvoorzieningen op loopafstand zijn'.
Zowel Sleurink als Battenberg verwachten niet dat veel ouderen nog in een verzorgingshuis willen wonen. Ze stellen dat in ieder geval zo lang mogelijk uit. 'Zelfstandigheid staat bij ouderen hoog in het vaandel', aldus Battenberg.

Meer bouwen

De oplossing voor het tekort aan geschikte woningen ligt vooral in het realiseren van meer nieuwbouw. In de praktijk blijkt dit niet zo eenvoudig te zijn. De woningbouwproductie ligt ver achter op schema. Daarbij speelt volgens Battenberg ook het probleem van de kwaliteit. 'Binnen het Cosbo discussiëren wij over de vraag of we genoegen moeten nemen met minder kwaliteit om zo sneller het tekort aan woningen op te lossen. De meningen verschillen hierover. We zijn daar nog niet uit.' In ieder geval vindt hij het de hoogste tijd dat de politiek daadwerkelijk iets gaat doen aan het oplossen van het tekort. 'Het blijft tot nu toe bij signaleren. Aangezien de meeste ouderen geen …tig jaren meer voor zich hebben, zou dit tekort voor hen wel eens levenslang kunnen worden.'

Sleurink meent dat de nieuwbouw zo moeizaam van de grond komt omdat er veel partijen bij betrokken zijn, zoals woningcorporaties, projectontwikkelaars en gemeente. Bovendien is het met de hoge grondprijzen moeilijk om goedkope woningen te bouwen. Ze vindt het belangrijk dat ouderen meer inzicht krijgen in de oorzaken. 'Tot nu toe is er veel te weinig informatie. Ouderen weten daardoor niet waar ze aan toe zijn. Dit maakt ze machteloos en afhankelijk.'

Zorg op maat

Behalve aan geschikte woningen neemt in de toekomst ook de behoefte aan zorg en welzijnsdiensten verder toe. Sleurink is voorstander van een andere visie op zorg. 'Uitvoerenden in de zorg moeten meer vrijheid krijgen om die dingen te doen waar de klant behoefte aan heeft. Nu richten ze zich vooral op - zoals ik dat noem - wassen, plassen, boenen en schrobben. Veel ouderen willen ook graag een keer naar de winkel, een stukje wandelen of op bezoek bij de kinderen. Alleen kunnen ze dat niet. Ze zouden daar graag hulp bij krijgen en het niet erg vinden als de ramen dan een keer minder worden gelapt. Tot nu toe is de zorgindicatie veel te weinig op dit soort sociale aspecten gericht.
Een andere 'zorg' van Sleurink is dat welzijnsdiensten het kind van de rekening worden. Voor allerlei activiteiten die zijn gericht op ontmoeting is vaak geen geld. Terwijl dat ouderen helpt om contacten te leggen en een sociaal netwerk op te bouwen. 'En dat is juist zo essentieel om je prettig te voelen', benadrukt ook Battenberg.